Istraživači pokušavaju utvrditi koje su najstarije sačuvane priče čovječanstva, a među kandidatima su egipatski „Brodolomnik“, „Ep o Gilgamešu“, priča „Kovač i đavo“, predanje o Budž Bimu i legenda o Sedam sestara.
Neke od najstarijih priča čovječanstva zapisane su prije nekoliko hiljada godina, dok su druge prenošene usmeno kroz generacije, možda i desetinama hiljada godina. Dok se starost pisanih priča može relativno lako utvrditi, usmena predanja predstavljaju mnogo veći izazov, pa istraživači porede mitove iz različitih krajeva svijeta, rekonstruišu drevne jezike i vjerovanja te analiziraju zaplete i motive likova. Prema tekstu koji prenosi History, među najstarijim poznatim ili potencijalno najstarijim sačuvanim pripovijestima izdvajaju se pet priča.
Jedna od njih je egipatska priča o brodolomniku, zapisana oko 1800. godine prije nove ere. Smatra se mogućom najstarijom sačuvanom pomorskom avanturom i ranim primjerom „priče u priči“. Radnja počinje strahom vođe ekspedicije da će ga faraon pogubiti zbog neuspjeha, a zatim jedan pratilac pripovijeda o vlastitom čudesnom preživljavanju nakon brodoloma. Kao jedini preživjeli dospio je na udaljeno ostrvo, gdje je sreo džinovsku zmiju prekrivenu zlatom, a ona ga je čuvala sve dok ga nije spasio brod koji je kasnije stigao.
Među najpoznatijim drevnim djelima je i „Ep o Gilgamešu“, čije akadske verzije potiču iz približno 1800. godine prije nove ere, ali se oslanjaju na još starije sumerske priče. Sačuvan je na brojnim glinenim pločicama ispisanim klinastim pismom. Priča prati Gilgameša, mitskog kralja Uruka, i njegovog saputnika Enkidua. Nakon Enkiduove smrti, Gilgameš kreće u potragu za besmrtnošću i susreće Utnapištima, koji mu govori da je preživio potop nakon što je izgradio veliki brod. Taj motiv ima očiglednu paralelu s biblijskom pričom o Noju.
Treća priča je „Kovač i đavo“, koju su braća Grim objavila 1812. godine, ali su je kasnije uklonila iz zbirke jer je smatrana previše sličnom drugoj priči. Filogenetska analiza sugeriše da bi njeni korijeni mogli sezati oko 6.000 godina unazad, do zajednica koje su govorile praindoevropskim jezikom na stepama istočne Evrope. U toj verziji siromašni kovač sklapa pogodbu s đavolom radi bogatstva i vještine, a zatim ga nadmudruje čarobnim predmetima. Istraživači razmatraju i mogućnost da je prvobitni protivnik bio sama Smrt.
U usmenom predanju naroda Gunditjmara iz južne Australije sačuvana je priča o Budž Bimu, koju pojedini istraživači povezuju s erupcijom vulkana prije približno 37.000 godina. Predanje opisuje vatreno biće koje izranja iz zemlje kroz stubove dima, vatre i rastopljenih stijena, a planina i okolni vulkanski predio tumače se kao tragovi njegovog preobražaja. Kao mogući kandidat za najstariju priču čovječanstva navodi se i legenda o Sedam sestara, čije verzije postoje u Evropi, Australiji i među starosjedilačkim narodima Amerika. Neki istraživači smatraju da bi njeni korijeni mogli poticati iz usmenih tradicija starog kamenog doba, od prije 50.000 do 100.000 godina, ali starost te priče ostaje neizvjesna.
Izvor: Nezavisne novine